Potrzebujesz wolnego na sesję, wyjazd za granicę albo sprawy rodzinne, a urlop wypoczynkowy już się skończył? Możesz poprosić o urlop bezpłatny – ale pracodawca nie musi się zgodzić, a za ten czas nie dostaniesz pensji. Na tej stronie wyjaśniamy też trzy krótkie zwolnienia, o których mało kto wie: 2 dni z powodu siły wyższej, 5 dni urlopu opiekuńczego i 2 dni na opiekę nad dzieckiem.
Spis treściUrlop bezpłatny to wolne od pracy, za które nie dostajesz wynagrodzenia. Przez cały czas trwania urlopu nadal jesteś pracownikiem – twoja umowa trwa, a po powrocie wracasz do swojej pracy.
Szczególny przypadek: pracodawcy mogą się porozumieć, że przez jakiś czas będziesz pracować w innej firmie, a u dotychczasowego pracodawcy przejdziesz na urlop bezpłatny. Wymaga to twojej zgody. Taki urlop wlicza się do stażu u dotychczasowego pracodawcy.
Młodocianemu, który uczy się w szkole dla pracujących, pracodawca musi na jego wniosek udzielić urlopu bezpłatnego w czasie ferii – łącznie z urlopem wypoczynkowym do 2 miesięcy. Ten okres wlicza się do stażu. Więcej na stronie Urlop młodocianych.
Zanim poprosisz o urlop bezpłatny na sesję czy obronę, sprawdź, czy nie należy ci się płatny urlop szkoleniowy. Przysługuje on, gdy podnosisz kwalifikacje z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. W ostatnim roku studiów to 21 dni na przygotowanie pracy dyplomowej i egzamin dyplomowy, a np. przed maturą lub egzaminem zawodowym – 6 dni. Jeśli studiujesz bez zgody pracodawcy, ten urlop ci nie przysługuje i zostaje urlop wypoczynkowy albo bezpłatny.
| Rodzaj | Ile w roku | Czy płatne | Kiedy złożyć wniosek |
|---|---|---|---|
| Zwolnienie z powodu siły wyższej | 2 dni albo 16 godzin | tak, 50% wynagrodzenia | najpóźniej w dniu zwolnienia |
| Urlop opiekuńczy | 5 dni | nie | co najmniej 1 dzień wcześniej |
| Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem do 14 lat | 2 dni albo 16 godzin | tak, 100% wynagrodzenia | Kodeks nie określa terminu |
Przysługuje w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, gdy twoja natychmiastowa obecność jest niezbędna – np. mama trafia do szpitala po wypadku, a ty musisz się nią zająć. Za ten czas dostajesz połowę wynagrodzenia. W pierwszym wniosku w danym roku wybierasz, czy bierzesz zwolnienie w dniach, czy w godzinach. Wniosek możesz złożyć nawet w dniu zwolnienia. Na niepełnym etacie limit godzin liczy się proporcjonalnie.
Możesz wziąć do 5 dni w roku, żeby zapewnić osobistą opiekę lub wsparcie członkowi rodziny (syn, córka, matka, ojciec, małżonek) albo osobie mieszkającej z tobą, która potrzebuje opieki z poważnych względów medycznych. Urlop jest bezpłatny, ale wlicza się do stażu pracy, a od złożenia wniosku do końca urlopu jesteś chroniony przed zwolnieniem. We wniosku – złożonym co najmniej dzień wcześniej – podajesz imię i nazwisko osoby, przyczynę opieki oraz stopień pokrewieństwa (albo adres, jeśli to nie członek rodziny).
Rodzic dziecka do 14 lat ma prawo do 2 dni albo 16 godzin wolnego w roku z zachowaniem pełnego wynagrodzenia. Szczegóły i pozostałe uprawnienia rodziców opisujemy na stronie Uprawnienia rodziców.
Przykład 1. Ola pracuje na etacie w biurze i chce wyjechać na 2 miesiące na wakacyjną pracę za granicą. Urlop wypoczynkowy wykorzystała. Składa mailem wniosek o urlop bezpłatny od 1 lipca do 31 sierpnia. Pracodawca się zgadza – Ola nie dostaje w tym czasie pensji, a jej urlop wypoczynkowy w tym roku może zostać proporcjonalnie zmniejszony. Przydatne informacje o pracy za granicą znajdziesz w poradniku Jak szukać pracy.
Przykład 2. Tata Kuby ma rano wypadek samochodowy. Kuba dzwoni do pracy i zgłasza, że bierze dzień zwolnienia z powodu siły wyższej. Dostanie za ten dzień połowę wynagrodzenia, a w tym roku zostaje mu jeszcze jeden taki dzień.
Masz pytania o urlop bezpłatny lub zwolnienia od pracy? Bezpłatnych porad udziela Państwowa Inspekcja Pracy: 801 002 006 (telefon stacjonarny) lub 459 599 000 (komórka), pon.–pt. 9:00–15:00.
Podstawa prawna: art. 81, 103¹–103², 148¹, 155² § 2, 173¹–173³, 174, 174¹, 188, 205 § 4 i 281 § 1 pkt 5b Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP.
poleca:
