Łamanie podstawowych praw pracownika – np. niewypłacanie pensji, nieudzielanie urlopu, zatrudnianie „na zlecenie” zamiast na etat czy lekceważenie BHP – to wykroczenie. Od 8 lipca 2026 r. pracodawcy grozi za nie grzywna od 2000 do 60 000 zł, a inspektor pracy może od razu nałożyć mandat do 5000 zł. Wyjaśniamy, za co dokładnie grozi kara, jak zgłosić naruszenie i dlaczego grzywna nie oznacza jeszcze, że odzyskasz swoje pieniądze.
Spis treściUkarany może zostać pracodawca będący osobą fizyczną (np. właściciel małej firmy) albo osoba, która działa w imieniu pracodawcy – prezes, dyrektor, kierownik sklepu czy restauracji, a przy przepisach BHP także każdy, kto kieruje pracownikami. Grzywnę płaci konkretny człowiek, a nie „firma”.
Reforma Państwowej Inspekcji Pracy wyraźnie podniosła kary za wykroczenia przeciwko prawom pracownika:
| Rodzaj kary | Do 7 lipca 2026 r. | Od 8 lipca 2026 r. |
|---|---|---|
| Grzywna orzekana przez sąd | od 1000 do 30 000 zł | od 2000 do 60 000 zł |
| Mandat nakładany przez inspektora pracy | do 2000 zł | do 5000 zł |
| Mandat przy ponownym ukaraniu (recydywa) | do 5000 zł | do 10 000 zł |
Surowsza grzywna – od 3000 do 90 000 zł – grozi, gdy pracownik zatrudniony bez potwierdzenia umowy na piśmie albo wynagradzany „ponad umowę” bez potrąceń na alimenty jest dłużnikiem alimentacyjnym wpisanym do Krajowego Rejestru Zadłużonych.
Pracodawca, który do 8 lipca 2027 r. sam zamieni fikcyjne umowy cywilnoprawne na umowy o pracę, nie odpowie za wykroczenie polegające na zawarciu takiej umowy – nawet jeśli zrobi to już po poleceniu inspektora.
Najprostsza droga to skarga do Państwowej Inspekcji Pracy – bezpłatna, możesz ją złożyć osobiście, pocztą, e-mailem z podpisem elektronicznym albo przez e-Doręczenia. Twoje dane nie trafią do pracodawcy bez twojej pisemnej zgody. Po kontroli inspektor może nałożyć mandat albo skierować do sądu wniosek o ukaranie grzywną. Szczegóły znajdziesz na stronie Kto pilnuje przestrzegania prawa pracy.
Pamiętaj: grzywna i mandat trafiają do budżetu państwa, nie do ciebie. Ukaranie szefa nie oznacza automatycznie wypłaty zaległej pensji czy ekwiwalentu za urlop. Inspektor może nakazać wypłatę należnego wynagrodzenia, ale gdy firma dalej nie płaci albo spór dotyczy wysokości kwoty, swoich pieniędzy dochodzisz w sądzie pracy. Na roszczenia o pieniądze masz 3 lata (zob. Przedawnienie roszczeń), a na odwołanie od wypowiedzenia lub zwolnienia – tylko 21 dni.
Ola pracuje jako kelnerka. Szef potrąca jej z pensji po 50 zł „kary” za każdy stłuczony talerz, a po jej odejściu przez kilka tygodni nie wydaje świadectwa pracy. To dwa wykroczenia: stosowanie kary, której nie przewiduje kodeks (połączone z bezpodstawnym potrąceniem), i niewydanie świadectwa pracy w terminie. Ola może złożyć skargę do PIP, a o zwrot potrąconych kwot – jeśli szef ich nie odda – wystąpić do sądu pracy.
Zanim złożysz skargę, możesz bezpłatnie skonsultować sprawę z PIP: 801 002 006 (stacjonarne) lub 459 599 000 (komórki), pon.–pt. 9.00–15.00.
Podstawa prawna: art. 281, 282 i 283 Kodeksu pracy w brzmieniu obowiązującym od 8 lipca 2026 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP; ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473).
poleca:
