Rękawice, buty z podnoskiem, kask, okulary ochronne, fartuch czy kurtka robocza – jeśli twoja praca ich wymaga, pracodawca musi ci je dać za darmo. Nie płacisz za nie ani z góry, ani z pensji. Jeśli pierzesz odzież roboczą sam, bo pracodawca nie zapewnia prania, należy ci się ekwiwalent pieniężny.
Spis treściŚrodki ochrony indywidualnej chronią cię przed konkretnym zagrożeniem: hałasem (nauszniki), urazem (kask, rękawice antyprzecięciowe), chemią (okulary, maska), upadkiem z wysokości (szelki). Muszą spełniać wymagania oceny zgodności – w praktyce mają oznakowanie CE. Pracodawca musi też wyjaśnić ci, jak ich używać.
Odzież i obuwie robocze to rzeczy, które chronią twoje własne ubranie albo są potrzebne ze względów higienicznych czy technologicznych – np. fartuch w kuchni, spodnie robocze w magazynie, obuwie na zmywaku.
Odzież i obuwie robocze dostajesz bezpłatnie w dwóch sytuacjach:
Pracodawca sam ustala, jakie środki ochrony i jaka odzież są potrzebne na danym stanowisku oraz jak długo mają być używane. Nie może dopuścić cię do pracy bez nich.
Osobom wykonującym krótkie prace (np. na zleceniu), podczas których ich ubranie mogłoby się zniszczyć lub mocno zabrudzić, a także ze względów bezpieczeństwa, pracodawca też ma przydzielić potrzebną odzież roboczą i środki ochrony. Ogólnie firma musi zapewnić bezpieczne warunki każdemu, kto u niej pracuje – zob. Obowiązki pracodawcy w BHP.
Osobną sprawą są okulary korygujące wzrok przy pracy przy monitorze. Pracodawca musi je zapewnić, jeśli pracujesz przy ekranie co najmniej połowę dnia pracy, a lekarz medycyny pracy stwierdzi, że ich potrzebujesz. Przepisy nie określają kwoty dofinansowania – ustala ją pracodawca. Szczegóły na stronie Twoje prawa i obowiązki w BHP.
Odzież robocza i środki ochrony, które dostajesz od pracodawcy, są jego własnością. Odpowiadasz za nie jak za mienie powierzone – czyli przy odejściu z pracy musisz je oddać albo się z nich rozliczyć. Nie odpowiadasz jednak za normalne zużycie ani za szkodę, która powstała z przyczyn od ciebie niezależnych. Więcej o tym na stronie Odpowiedzialność za mienie powierzone.
Musisz stosować przydzielone środki ochrony oraz odzież i obuwie robocze zgodnie z przeznaczeniem. „Gorąco, więc zdjąłem kask” albo „w rękawicach jest mi niewygodnie” to łamanie przepisów BHP, za które pracodawca może nałożyć karę porządkową. Jeśli sprzęt jest zniszczony lub źle dopasowany, zgłoś to przełożonemu – pracodawca musi zapewnić, żeby środki ochrony i odzież miały właściwości ochronne i użytkowe, więc zniszczone powinien naprawić albo wymienić.
Pracodawca może wskazać stanowiska, na których – za twoją zgodą – możesz pracować we własnej odzieży i obuwiu roboczym (spełniającym wymagania BHP). Wtedy musi wypłacać ci ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej ich aktualne ceny.
Nie wolno tego robić na stanowiskach, gdzie bezpośrednio obsługuje się maszyny albo gdzie odzież bardzo się brudzi lub ulega skażeniu chemikaliami, substancjami promieniotwórczymi albo materiałami zakaźnymi. Tam odzież musi zapewnić pracodawca.
Pracodawca odpowiada za to, żeby odzież i środki ochrony były sprawne: musi zapewnić ich pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie.
Jeśli nie może zapewnić prania, możesz prać odzież roboczą sam – ale tylko wtedy, gdy pracodawca wypłaca ci ekwiwalent za pranie w wysokości kosztów, które ponosisz (proszek, woda, prąd). Przepisy nie podają konkretnej kwoty – sposób jej ustalenia zwykle opisuje regulamin pracy lub wynagradzania.
Odzieży skażonej chemikaliami, substancjami promieniotwórczymi lub materiałem zakaźnym nie wolno zabierać do domu ani prać samodzielnie – przechowuje się ją w miejscu wskazanym przez pracodawcę, a czyszczenie to jego obowiązek.
Kuba pracuje w wakacje na magazynie przy kompletacji zamówień. Pracodawca daje mu buty z podnoskiem i rękawice, ale każe kupić spodnie robocze „we własnym zakresie”. Jeśli spodnie są na tym stanowisku wymagane (bo własne by się niszczyły), pracodawca powinien je dać za darmo albo – jeśli Kuba się zgodzi na własne – wypłacać mu ekwiwalent. Jeśli Kuba pierze odzież roboczą w domu, należy mu się też ekwiwalent za pranie.
Spór o odzież lub ekwiwalent? Porady udziela Centrum Poradnictwa PIP: 801 002 006 (z telefonu stacjonarnego), 459 599 000 (z komórki), pon.–pt. 9–15, a w sprawach BHP – linia GIP 22 111 35 27 (wt. i czw. 9–15).
Podstawa prawna: art. 207 § 2¹, 211 pkt 4, 237⁶–237¹⁰ i 304⁴ Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP.
poleca:
