Zwolnienie dyscyplinarne i rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia przez pracownika

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia kończy pracę od razu – bez okresu wypowiedzenia. Pracodawca może tak zwolnić tylko w sytuacjach wymienionych w Kodeksie pracy (najbardziej znana to „dyscyplinarka”), a pracownik może w ten sposób odejść, gdy to pracodawca ciężko łamie jego prawa, np. nie płaci pensji. Wyjaśniamy, kiedy to możliwe, jakie są terminy i jakie skutki ma taki tryb.

• Zwolnienie dyscyplinarne – kiedy pracodawca może je zastosować
• Zwolnienie bez wypowiedzenia bez twojej winy – długa choroba
• Gdy to ty odchodzisz bez wypowiedzenia
• Jakie są skutki zwolnienia dyscyplinarnego

⇑Zwolnienie dyscyplinarne – kiedy pracodawca może je zastosować

Pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracownika w trzech sytuacjach:

• ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych – zawinione i poważne, np. przyjście do pracy pod wpływem alkoholu, kradzież towaru ze sklepu, kilka dni nieobecności bez usprawiedliwienia i bez kontaktu, celowe narażenie innych na niebezpieczeństwo,
• przestępstwo popełnione w czasie trwania umowy, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie na tym stanowisku – jeśli jest oczywiste albo stwierdzone prawomocnym wyrokiem,
• zawiniona utrata uprawnień potrzebnych do pracy – np. kierowca traci prawo jazdy za jazdę po alkoholu.

Jednorazowe spóźnienie czy drobny błąd przy kasie to zwykle za mało na dyscyplinarkę – na takie przewinienia pracodawca ma kary porządkowe (upomnienie, naganę, karę pieniężną).

Termin i formalności

Pracodawca ma na zwolnienie dyscyplinarne 1 miesiąc od dnia, w którym dowiedział się o przewinieniu. Po tym czasie nie może już zastosować tego trybu. Oświadczenie musi być na piśmie, z podaniem przyczyny i pouczeniem o prawie odwołania do sądu pracy. Jeśli reprezentuje cię związek zawodowy, pracodawca musi zasięgnąć jego opinii (związek ma na nią najwyżej 3 dni).

Kobiety w ciąży i rodzica na urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim można zwolnić dyscyplinarnie tylko za zgodą reprezentującego ich związku zawodowego.

⇑Zwolnienie bez wypowiedzenia bez twojej winy – długa choroba

To nie kara, tylko sytuacja, w której długa nieobecność uniemożliwia dalsze zatrudnienie. Pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, gdy niezdolność do pracy z powodu choroby trwa:

• dłużej niż 3 miesiące – jeśli pracowałeś(-aś) u niego krócej niż 6 miesięcy,
• dłużej niż łączny okres pobierania wynagrodzenia chorobowego, zasiłku chorobowego i pierwszych 3 miesięcy świadczenia rehabilitacyjnego – jeśli pracujesz u niego co najmniej 6 miesięcy albo chorobę spowodował wypadek przy pracy lub choroba zawodowa.

Może to zrobić także przy innej usprawiedliwionej nieobecności trwającej dłużej niż 1 miesiąc. Nie wolno mu natomiast zwolnić cię w tym trybie, gdy opiekujesz się dzieckiem i pobierasz zasiłek opiekuńczy, ani po twoim powrocie do pracy. Jeśli w ciągu 6 miesięcy od takiego zwolnienia zgłosisz się z powrotem zaraz po wyzdrowieniu, pracodawca powinien w miarę możliwości ponownie cię zatrudnić. O pieniądzach w czasie choroby przeczytasz na stronie o świadczeniach w czasie niezdolności do pracy.

⇑Gdy to ty odchodzisz bez wypowiedzenia

Pracownik może rozwiązać umowę od razu w dwóch sytuacjach:

• pracodawca ciężko narusza podstawowe obowiązki wobec ciebie – np. nie wypłaca wynagrodzenia, uporczywie nie płaci za nadgodziny, nie zapewnia bezpiecznych warunków pracy; wtedy należy ci się odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (przy umowie na czas określony – za czas do jej końca, ale nie więcej niż za okres wypowiedzenia),
• lekarz orzeknie, że praca szkodzi twojemu zdrowiu, a pracodawca nie przeniesie cię w wyznaczonym terminie do innej, odpowiedniej pracy.

Oświadczenie składasz na piśmie i z podaniem przyczyny, w ciągu 1 miesiąca od dowiedzenia się o naruszeniu (np. od dnia, w którym pensja miała wpłynąć, a nie wpłynęła). Takie odejście ma skutki jak zwolnienie przez pracodawcę za wypowiedzeniem – to ważne np. przy świadectwie pracy. Uważaj: jeśli sąd uzna, że nie było podstaw do odejścia, pracodawca może żądać od ciebie odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

Przykład: Kasia pracuje w sklepie; od dwóch miesięcy pensja przychodzi z opóźnieniem, a w tym miesiącu nie przyszła wcale. Kasia składa na piśmie oświadczenie o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia z powodu niewypłacania wynagrodzenia i żąda odszkodowania. Zaległe pensje i tak jej się należą – o ich ochronie piszemy na stronie Ochrona wynagrodzenia za pracę.

⇑Jakie są skutki zwolnienia dyscyplinarnego

• Umowa kończy się w dniu doręczenia ci pisma – nie ma okresu wypowiedzenia ani dni wolnych na szukanie pracy.
• W świadectwie pracy pracodawca wpisuje tryb rozwiązania umowy – przyszły pracodawca może to zobaczyć.
• Za wypracowany czas dostajesz wynagrodzenie, a za niewykorzystany urlop – ekwiwalent. Tych pieniędzy pracodawca nie może zatrzymać.

Jeśli uważasz, że dyscyplinarka była nieuzasadniona albo pracodawca złamał procedurę, masz 21 dni na wniesienie sprawy do sądu pracy – opisujemy to na stronie Niezgodne z prawem zwolnienie dyscyplinarne.

Bezpłatnie doradzą ci prawnicy PIP: 801 002 006 (telefon stacjonarny) lub 459 599 000 (komórka), dni robocze 9–15. Gdy pracodawca nie płaci, możesz też złożyć skargę do okręgowego inspektoratu pracy.

Podstawa prawna: art. 30 § 3–5, 52, 53, 55, 61¹, 61², 97 § 2, 171 i 177 § 1 Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP.

⇑Źródła

• Ustanie stosunku pracy – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
• Stosunek pracy – porady prawne Państwowej Inspekcji Pracy
• Jak złożyć skargę – Państwowa Inspekcja Pracy
• Zadzwoń i uzyskaj poradę – Państwowa Inspekcja Pracy