Maszyny i urządzenia w pracy – bezpieczeństwo, zabezpieczenia, uprawnienia UDT

Maszyny, urządzenia i narzędzia, na których pracujesz – od krajalnicy w kuchni, przez wózek paletowy w magazynie, po prasę na produkcji – muszą być bezpieczne i ergonomiczne. Odpowiada za to pracodawca. Twoja rola: używać ich zgodnie z instrukcją, nie zdejmować osłon i zgłaszać usterki.

• Co musi zapewnić pracodawca
• Uprawnienia do niektórych urządzeń
• Twoje obowiązki
• Co się zmieni w 2027 r.

⇑Co musi zapewnić pracodawca

• Maszyny i narzędzia mają chronić cię przed urazami, porażeniem prądem, nadmiernym hałasem, drganiami, promieniowaniem i substancjami chemicznymi oraz uwzględniać zasady ergonomii (wygodna wysokość, zasięg rąk, mniej przeciążeń).
• Jeśli maszyna tych wymagań nie spełnia, pracodawca musi wyposażyć ją w odpowiednie zabezpieczenia (osłony, wyłączniki awaryjne, blokady).
• Nie wolno wyposażać stanowisk w maszyny, które nie przeszły wymaganej oceny zgodności – w praktyce mają oznakowanie CE i deklarację zgodności.
• Pracodawca musi wydać instrukcje bezpiecznej obsługi i przeszkolić cię na stanowisku – zob. Szkolenie BHP.

Za wyposażenie stanowiska w maszynę bez wymaganej oceny zgodności grozi grzywna od 2000 zł do 60 000 zł.

⇑Uprawnienia do niektórych urządzeń

Do obsługi części urządzeń same chęci nie wystarczą. Na przykład do obsługi wózka widłowego z mechanicznym napędem podnoszenia potrzebne jest zwykle zaświadczenie kwalifikacyjne wydane po egzaminie przed Urzędem Dozoru Technicznego. Jeśli szef każe ci „pojeździć wózkiem” bez uprawnień i szkolenia – zwróć mu uwagę: pracodawcy nie wolno dopuścić cię do pracy, do której nie masz wymaganych kwalifikacji.

⇑Twoje obowiązki

• dbaj o należyty stan maszyn, narzędzi i porządek przy stanowisku;
• pracuj zgodnie z instrukcją i nie usuwaj zabezpieczeń „żeby szło szybciej”;
• usterkę lub zagrożenie od razu zgłoś przełożonemu – a gdy maszyna stwarza bezpośrednie zagrożenie, możesz powstrzymać się od pracy (zob. Twoje prawa i obowiązki w BHP).

⇑Co się zmieni w 2027 r.

Od 20 stycznia 2027 r. w całej Unii Europejskiej zacznie obowiązywać nowe rozporządzenie w sprawie maszyn (2023/1230), które zastąpi dotychczasową dyrektywę maszynową. Dotyczy głównie producentów i sprzedawców maszyn – dla ciebie jako pracownika podstawowe zasady się nie zmieniają.

Niebezpieczna maszyna, a szef nie reaguje? Zadzwoń na linię BHP Głównego Inspektoratu Pracy: 22 111 35 27 (wt. i czw. 9–15) albo złóż skargę do okręgowego inspektoratu pracy.

Podstawa prawna: art. 211 pkt 3, 215–219, 237³ § 1 i 283 § 2 pkt 3 Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn.

⇑Źródła

• Dyrektywa maszynowa i nowe rozporządzenie w sprawie maszyn – Ministerstwo Rozwoju i Technologii
• Bezpieczna obsługa wózka jezdniowego podnośnikowego – Urząd Dozoru Technicznego
• Zadzwoń i uzyskaj poradę – Państwowa Inspekcja Pracy