Układ zbiorowy pracy to umowa między związkami zawodowymi a pracodawcą (albo organizacją pracodawców), która ustala warunki pracy w firmie lub w całej branży. Dla ciebie najważniejsze jest jedno: układ może dać ci więcej niż Kodeks pracy, ale nigdy mniej. Od 13 grudnia 2025 r. zasady zawierania układów są w osobnej ustawie, a nie w Kodeksie pracy.
Spis treściTo coś w rodzaju „firmowego kodeksu”. Po stronie pracowników układ zawierają zawsze związki zawodowe, po drugiej stronie – pracodawca (układ zakładowy) albo organizacja pracodawców lub kilku pracodawców (układ ponadzakładowy).
Układ może regulować m.in. wynagrodzenia, czas pracy, urlopy, BHP czy pracę zdalną. Kodeks traktuje go jak część prawa pracy – wiąże pracodawcę tak jak przepisy.
Postanowienia układu nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż Kodeks pracy i inne ustawy. Jeśli kodeks daje ci np. dodatek 50% za nadgodziny, układ może przewidzieć więcej, ale nie mniej. Regulamin wynagradzania nie może być gorszy niż układ, a gorsze zapisy w twojej umowie są nieważne.
Układy przewidują często świadczenia, których kodeks nie zna, np. dodatek stażowy czy nagrody jubileuszowe. Każdy układ jest inny – liczy się to, co zapisano w twoim.
Układy zbiorowe reguluje teraz ustawa z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych, a dawny dział XI Kodeksu pracy został uchylony. Układy zawarte wcześniej nadal obowiązują – do czasu ich wypowiedzenia, rozwiązania albo końca okresu, na jaki je zawarto.
Układem można teraz objąć wszystkie osoby wykonujące pracę zarobkową, np. na zleceniu. Układy nie są już rejestrowane, tylko zgłaszane elektronicznie do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy (ma powstać w ciągu 2 lat, do tego czasu zgłoszenia przyjmuje ministerstwo pracy).
Nie zdziw się, jeśli twój pracodawca nie ma układu. Według ministerstwa pracy rokowaniami zbiorowymi objętych jest w Polsce tylko ok. 11,6–17% pracujących.
Tak. Do związku zawodowego mogą należeć nie tylko pracownicy, ale też osoby na umowach cywilnoprawnych, samozatrudnieni, stażyści i wolontariusze. Związek może założyć co najmniej 10 osób, a zakładowa organizacja związkowa ma pełne uprawnienia, gdy liczy co najmniej 10 członków (pracowników lub osób pracujących dla pracodawcy co najmniej 6 miesięcy).
Kuba pracuje na pół etatu w magazynie dużej firmy. W informacji o warunkach zatrudnienia znalazł zapis o układzie zbiorowym, a w układzie – dodatek nocny wyższy niż kodeksowy. Kadry liczyły mu go według kodeksu; wystarczyło pismo z powołaniem na układ.
Jeśli masz wątpliwości, czy pracodawca stosuje układ, możesz bezpłatnie zapytać w Centrum Poradnictwa PIP: 801 002 006 (telefon stacjonarny) lub 459 599 000 (komórka), pon.–pt. 9.00–15.00.
Podstawa prawna: art. 9, art. 18, art. 29 § 3 pkt 1 lit. l i § 3³, art. 77¹ Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP; ustawa z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. 2025 poz. 1661) – ustawa w ISAP.
poleca:
