Młodociany pracownik – umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego i wynagrodzenie

Jeśli uczysz się zawodu w szkole branżowej albo chcesz przyuczyć się do konkretnej pracy przed 18. urodzinami, podpisujesz z pracodawcą umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Dzięki niej uczysz się w praktyce u pracodawcy, teorię zdobywasz w szkole, dostajesz co miesiąc wynagrodzenie i jesteś chroniony przed łatwym zwolnieniem. Wyjaśniamy, co musi być w takiej umowie, ile się zarabia i kiedy można ją rozwiązać.

• Nauka zawodu czy przyuczenie
• Co musi być w umowie
• Ile zarabia młodociany pracownik
• Kiedy pracodawca może rozwiązać umowę
• W praktyce
• Na co uważać

⇑Nauka zawodu czy przyuczenie

Przygotowanie zawodowe ma dwie formy i w umowie musi być wpisane, o którą chodzi:

• Nauka zawodu – pełne zdobycie zawodu, np. mechanika pojazdowego, fryzjera, kucharza czy elektryka. Trwa do 36 miesięcy i kończy się egzaminem zawodowym albo – u pracodawcy będącego rzemieślnikiem – egzaminem czeladniczym (więcej: rzemieślnicze przygotowanie zawodowe).
• Przyuczenie do wykonywania określonej pracy – krótsze przygotowanie do jednego konkretnego zadania, np. obsługi określonego stanowiska. Trwa od 3 do 6 miesięcy i kończy się egzaminem sprawdzającym.

Najczęściej młodocianym pracownikiem zostaje uczeń szkoły branżowej I stopnia: zajęcia teoretyczne ma w szkole, a praktyczne – u pracodawcy, z którym podpisał umowę. Obowiązek nauki i to, jak szkoła wlicza się do czasu pracy, opisujemy na stronie dokształcanie młodocianych.

⇑Co musi być w umowie

Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna określać co najmniej:

1. rodzaj przygotowania – nauka zawodu albo przyuczenie do określonej pracy,
2. czas trwania i miejsce odbywania przygotowania,
3. sposób dokształcania teoretycznego – np. w szkole branżowej albo na kursach,
4. wysokość wynagrodzenia.

Do takiej umowy stosuje się przepisy o umowie na czas nieokreślony – z wyjątkami korzystnymi dla ciebie, opisanymi niżej. Umowę na czas określony wolno zawrzeć tylko w przypadkach wskazanych w rozporządzeniu. Jak każdą umowę o pracę, dostajesz ją na piśmie.

⇑Ile zarabia młodociany pracownik

W czasie przygotowania zawodowego nie obowiązuje płaca minimalna. Minimum ustala się jako procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej z poprzedniego kwartału, które ogłasza prezes GUS. Dlatego kwoty zmieniają się co kwartał. Pracodawca może płacić więcej, ale nie mniej niż:

* Przykładowe kwoty to nasze wyliczenie od przeciętnego wynagrodzenia za II kwartał 2026 r., które według komunikatu prezesa GUS wyniosło 9233,13 zł. Po ogłoszeniu danych za kolejny kwartał minimum się zmieni – aktualną kwotę sprawdzisz w komunikacie GUS albo zapytasz w szkole lub u pracodawcy.

Pracodawca, który szkoli młodocianego, może dostać z Funduszu Pracy zwrot wypłaconych mu wynagrodzeń i składek, a po zdanym egzaminie – dofinansowanie kosztów kształcenia od gminy. To dlatego wiele firm chętnie przyjmuje uczniów. Dla ciebie nie zmienia to niczego: wynagrodzenie zawsze płaci pracodawca.

⇑Kiedy pracodawca może rozwiązać umowę

Tu tkwi największa różnica w porównaniu ze zwykłym etatem. Pracodawca może wypowiedzieć umowę o przygotowanie zawodowe tylko w czterech sytuacjach:

• nie wypełniasz obowiązków z umowy albo obowiązku nauki, mimo że pracodawca stosował wobec ciebie środki wychowawcze (rozmowy, upomnienia),
• firma ogłasza upadłość albo jest likwidowana,
• reorganizacja firmy uniemożliwia dalszą naukę zawodu,
• okazuje się, że nie nadajesz się do pracy, której się uczysz.

Inny powód wypowiedzenia jest niezgodny z prawem i możesz go zaskarżyć do sądu pracy – zobacz uprawnienia po wadliwym wypowiedzeniu. Umowę można też rozwiązać za porozumieniem stron, a przy ciężkim naruszeniu obowiązków – bez wypowiedzenia, na ogólnych zasadach. Ty możesz odejść, składając zwykłe wypowiedzenie: przy pracy krótszej niż 6 miesięcy trwa ono 2 tygodnie, a od 6 miesięcy do 3 lat – miesiąc.

Osobna sytuacja: jeśli lekarz stwierdzi, że praca szkodzi twojemu zdrowiu, a pracodawca nie ma dla ciebie innej pracy, musi od razu rozwiązać umowę i wypłacić ci odszkodowanie równe wynagrodzeniu za okres wypowiedzenia.

⇑W praktyce

Kuba ma 16 lat i zaczyna 3-letnią naukę zawodu mechanika w szkole branżowej. Podpisuje umowę z warsztatem: na piśmie jest „nauka zawodu”, 36 miesięcy, miejsce – warsztat, teoria w szkole branżowej i wynagrodzenie. W pierwszym roku dostaje co najmniej 8% przeciętnego wynagrodzenia, w drugim 9%, w trzecim 10%. Gdy w drugiej klasie szef chce go zwolnić, bo „przyszedł tańszy uczeń”, Kuba wie, że to nie jest żaden z dozwolonych powodów.

⇑Na co uważać

• Sprawdź, czy wynagrodzenie w umowie nie jest niższe niż minimum dla twojego roku nauki – kwoty rosną z kolejnymi klasami i zmieniają się co kwartał.
• Jesteś pracownikiem, nie praktykantem. Masz prawo do urlopu (urlop młodocianego), krótszego dnia pracy i zakazu nadgodzin (czas pracy młodocianych).
• Nauka to też twój obowiązek – wagary i niezaliczanie zajęć mogą być powodem wypowiedzenia.

W razie problemów z pracodawcą porozmawiaj z wychowawcą lub kierownikiem szkolenia praktycznego w szkole albo skorzystaj z bezpłatnych porad PIP: 801 002 006 (stacjonarny) lub 459 599 000 (komórka).

Podstawa prawna: art. 191 § 2–3, art. 194–196, art. 201 § 2 Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP; rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

⇑Źródła

• Zatrudnianie pracowników młodocianych – Państwowa Inspekcja Pracy
• Refundacja z Funduszu Pracy wynagrodzeń młodocianych pracowników – Publiczne Służby Zatrudnienia
• Dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika – PARP
• Komunikat w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w II kwartale 2026 r. – GUS