Jako pracownik masz przede wszystkim pracować sumiennie i starannie oraz wykonywać polecenia szefa, które dotyczą pracy – ale tylko te zgodne z prawem i twoją umową. Do tego dochodzą punktualność, przestrzeganie regulaminu i BHP, lojalność wobec firmy, zachowanie tajemnicy i trzeźwość. Wyjaśniamy, co to znaczy w praktyce i co grozi za złamanie tych zasad.
Spis treściSumiennie, czyli z zaangażowaniem i najlepiej, jak potrafisz. Starannie, czyli dokładnie, zgodnie z zasadami obowiązującymi w danym zawodzie i w danej firmie. Nikt nie oczekuje od ciebie perfekcji od pierwszego dnia, ale np. kelner musi pilnować zamówień, a programista testować swój kod, zanim go wyśle.
Musisz stosować się do poleceń przełożonych, jeśli spełniają trzy warunki:
Polecenie pracy po godzinach może być legalne – Kodeks pracy dopuszcza nadgodziny w określonych sytuacjach i z dodatkiem do wynagrodzenia. Gdy praca grozi bezpośrednio twojemu zdrowiu lub życiu, bo warunki są niezgodne z BHP, możesz powstrzymać się od jej wykonywania (a jeśli to nie wystarczy – oddalić się z miejsca zagrożenia), od razu zawiadamiając przełożonego. Za ten czas zachowujesz wynagrodzenie.
Tajemnicą mogą być np. dane klientów, ceny, plany marketingowe czy kod źródłowy. Uważaj, co publikujesz w mediach społecznościowych – zdjęcie z biura z widocznym ekranem albo „ciekawostka” o kliencie mogą naruszyć ten obowiązek.
Pracodawca nie może zakazać ci pracy u drugiego pracodawcy ani na zleceniu czy umowie o dzieło. Wyjątkiem jest sytuacja, w której podpisałeś umowę o zakazie konkurencji, albo zakaz wynika z przepisów szczególnych.
Do pracy przychodzisz trzeźwy – to oczywiste. Od 21 lutego 2023 r. pracodawca może sam sprawdzać trzeźwość pracowników, jeśli jest to niezbędne dla ochrony życia i zdrowia ludzi albo mienia. Zasady (kogo, kiedy, jakim urządzeniem) musi określić w regulaminie pracy, układzie zbiorowym albo obwieszczeniu i ogłosić co najmniej 2 tygodnie przed rozpoczęciem kontroli. Na tych samych zasadach może kontrolować obecność środków działających podobnie do alkoholu.
To zależy od wagi przewinienia. Za drobniejsze naruszenia porządku czy BHP pracodawca może zastosować karę porządkową – upomnienie, naganę lub karę pieniężną. Gdy wyrządzisz firmie szkodę, możesz ponieść odpowiedzialność materialną. Przy ciężkim naruszeniu podstawowych obowiązków (może nim być np. przyjście do pracy pod wpływem alkoholu) pracodawca może rozwiązać umowę nawet bez wypowiedzenia.
Kuba pracuje w sklepie na pół etatu. Kierowniczka prosi go o rozłożenie towaru na półkach i pomoc przy inwentaryzacji – to polecenia dotyczące pracy, więc powinien je wykonać. Gdy jednak każe mu wejść na wysoki regał bez drabiny i zabezpieczenia, Kuba może odmówić i powiedzieć wprost, że to zagraża jego bezpieczeństwu.
Jeśli nie wiesz, czy polecenie szefa jest zgodne z prawem, zapytaj bezpłatnie w PIP: 801 002 006 (telefon stacjonarny) lub 459 599 000 (komórka).
Podstawa prawna: art. 22¹ᶜ–22¹ᶠ, 26¹, 52, 100, 108, 210 Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP; rozporządzenie w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (§ 2).
poleca:
