Masz 15, 16 albo 17 lat i chcesz pracować? Kodeks pracy nazywa cię młodocianym i pozwala zatrudnić cię na umowę o pracę, ale tylko w dwóch celach: do nauki zawodu albo przy lekkich pracach, np. w wakacje. W zamian dostajesz specjalną ochronę – krótszy dzień pracy, zakaz nadgodzin i nocek oraz dłuższy urlop. Poniżej wyjaśniamy, kiedy w ogóle można pracować przed 18. urodzinami.
Spis treściMłodociany to osoba, która ukończyła 15 lat, a nie skończyła jeszcze 18. Od 18. urodzin jesteś zwykłym pracownikiem i przepisy o młodocianych przestają cię dotyczyć. Zatrudnianie osoby, która nie ma 15 lat, jest co do zasady zabronione.
Od tej reguły są wąskie wyjątki. Osoba, która skończyła ośmioletnią szkołę podstawową, może być zatrudniona na zasadach dla młodocianych już w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat. Młodsza osoba może podjąć tylko przygotowanie zawodowe – i to za zgodą rodzica oraz po pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej. W takich przypadkach pora nocna trwa od 20.00 do 6.00.
Pracodawca może zatrudnić młodocianego tylko wtedy, gdy:
Jeśli nie masz jeszcze kwalifikacji zawodowych (a w tym wieku prawie nikt ich nie ma), Kodeks pozwala zatrudnić cię na dwa sposoby:
Młodociany przechodzi badania wstępne przed rozpoczęciem pracy, a potem okresowe i kontrolne w trakcie zatrudnienia. Jeśli lekarz stwierdzi, że praca zagraża twojemu zdrowiu, pracodawca musi dać ci inną pracę, a gdy nie ma takiej możliwości – od razu rozwiązać umowę i wypłacić ci odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Więcej o badaniach: profilaktyczna ochrona zdrowia.
Firma, która zatrudnia młodocianego, ma więcej obowiązków niż przy dorosłym pracowniku. Musi zapewnić ci opiekę i pomoc potrzebną, żeby nauczyć się dobrze wykonywać pracę – w praktyce to wyznaczony opiekun, który pokazuje, co i jak robić. Prowadzi osobną ewidencję pracowników młodocianych, szkoli cię z BHP przed rozpoczęciem pracy, a o ryzyku zawodowym na twoim stanowisku informuje nie tylko ciebie, ale też twojego rodzica lub opiekuna. Nie może też powierzyć ci prac wzbronionych młodocianym – o nich piszemy na stronie czas pracy i ochrona zdrowia młodocianych.
Na umowę o pracę – formalnie nie. Kodeks pracy pozwala osobie niepełnoletniej samodzielnie podpisać umowę o pracę i załatwiać sprawy z nią związane (np. wnioski urlopowe). Rodzic ma jednak „hamulec bezpieczeństwa”: jeśli praca szkodzi dziecku, może tę umowę rozwiązać za zezwoleniem sądu opiekuńczego. W praktyce wielu pracodawców i tak prosi o pisemną zgodę rodzica – i warto ją mieć, bo rodzic dostaje też informacje o zagrożeniach w pracy.
Inaczej jest przy umowie zlecenia lub o dzieło: to umowy cywilne i osoba niepełnoletnia co do zasady potrzebuje do nich zgody rodzica. Na zleceniu nie działają też ochronne przepisy Kodeksu pracy o młodocianych.
Poza zatrudnieniem na zasadach dla młodocianych, opisanym wyżej, dziecko poniżej 16 lat może zarabiać wyłącznie dla firmy lub instytucji prowadzącej działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową – na przykład grając w filmie, serialu, reklamie, teatrze albo biorąc udział w sesji zdjęciowej. Potrzebne są dwie rzeczy: zgoda rodzica lub opiekuna i zezwolenie inspektora pracy.
O zezwolenie występuje firma, nie rodzic. Do wniosku dołącza pisemną zgodę rodzica, opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, orzeczenie lekarza o braku przeciwwskazań, a jeśli dziecko chodzi do szkoły – opinię dyrektora szkoły. Inspektor odmówi, jeśli praca zagraża zdrowiu lub rozwojowi dziecka albo przeszkadza w nauce. W zezwoleniu określa rodzaj zajęć, okres i dopuszczalną liczbę godzin dziennie. Rodzic może w każdej chwili poprosić o cofnięcie zezwolenia, a inspektor cofa je sam, gdy warunki pracy nie zgadzają się z tym, na co pozwolił.
Najczęstsza sytuacja: uczeń liceum albo technikum chce dorobić w wakacje. Zgodnie z prawem może to zrobić na umowie o pracę przy pracach lekkich – w czasie ferii najwyżej 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo, a do 16 lat najwyżej 6 godzin dziennie. Pracodawca musi mieć wykaz lekkich prac zatwierdzony przez inspektora pracy i zapoznać cię z nim przed startem. Za pracę na etacie należy ci się co najmniej płaca minimalna – w 2026 r. 4806 zł brutto za pełny etat, proporcjonalnie mniej przy krótszym czasie pracy. Wszystkie szczegóły: praca wakacyjna młodocianego.
Kuba ma 16 lat i uczy się w szkole branżowej na mechanika pojazdowego. Zajęcia praktyczne odbywa w warsztacie, z którym podpisał umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Jego koleżanka Ola, 17-letnia licealistka, w lipcu pracuje w lodziarni na umowie o pracę przy lekkich pracach: obsługuje klientów 6 godzin dziennie, bez nocnych zmian. Obie umowy są legalne, ale rządzą się innymi zasadami.
Masz wątpliwości, czy twoja praca jest legalna? Zadzwoń na bezpłatną infolinię PIP: 801 002 006 (z telefonu stacjonarnego) lub 459 599 000 (z komórki), pon.–pt. 9.00–15.00, albo zgłoś się do najbliższego okręgowego inspektoratu pracy.
Podstawa prawna: art. 22 § 3, art. 190–193, art. 200¹–200², art. 201 i art. 304⁵ Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP; minimalne wynagrodzenie – ustawa z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.
poleca:
