Państwowa Inspekcja Pracy – jak złożyć skargę, gdzie po poradę i co może inspektor

Przestrzegania prawa pracy pilnuje przede wszystkim Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) – możesz do niej bezpłatnie zadzwonić po poradę albo złożyć skargę na pracodawcę, a twoje dane nie trafią do szefa bez twojej zgody. Higienę i warunki środowiska pracy kontroluje też sanepid, a w zakładach pracy działa społeczna inspekcja pracy. Od 8 lipca 2026 r. inspektorzy pracy mają nowe uprawnienia, m.in. mogą zamienić fikcyjne zlecenie w umowę o pracę.

Spis treści

⇑Państwowa Inspekcja Pracy – co może inspektor

PIP kontroluje, czy pracodawcy przestrzegają prawa pracy i przepisów BHP, a także legalność zatrudnienia. Inspektor może wejść do firmy, przejrzeć dokumenty (umowy, ewidencję czasu pracy, listy płac), rozmawiać z pracownikami. Gdy wykryje naruszenia, może m.in.:

wydać nakaz – np. usunięcia zagrożeń BHP, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia – wstrzymania pracy,
nakazać wypłatę zaległego wynagrodzenia i innych należnych świadczeń,
skierować do firmy wystąpienie (zalecenia) lub polecenie,
ukarać winnego mandatem – od 8 lipca 2026 r. do 5000 zł, a przy ponownym ukaraniu do 10 000 zł – albo skierować do sądu wniosek o ukaranie grzywną od 2000 do 60 000 zł (zob. Wykroczenia przeciwko prawom pracownika),
wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie, że łączy cię z firmą stosunek pracy.

Czego inspektor nie zrobi? Nie rozstrzyga sporów między tobą a pracodawcą – np. nie orzeknie, że był mobbing, i nie przyzna ci odszkodowania. To zadanie sądu pracy. Kontrola PIP może jednak dostarczyć ważnych ustaleń i dowodów.

⇑Bezpłatne porady prawne

Zanim złożysz skargę, możesz po prostu zapytać. Centrum Poradnictwa PIP udziela bezpłatnych porad z prawa pracy (płacisz tylko za połączenie według stawek operatora):

801 002 006 – z telefonów stacjonarnych,
459 599 000 – z telefonów komórkowych,
od poniedziałku do piątku w godz. 9.00–15.00.

Osobne linie działają dla spraw BHP (22 111 35 27 – wtorki i czwartki, 9.00–15.00) oraz legalności zatrudnienia (22 266 79 78 – poniedziałki i czwartki, 9.00–15.00). Porad udzielają też okręgowe inspektoraty pracy – telefonicznie i na miejscu; numery znajdziesz na stronie swojego OIP.

⇑Jak złożyć skargę do PIP

Skarga jest bezpłatna. Możesz ją złożyć:

osobiście w okręgowym inspektoracie pracy – ustnie do protokołu albo na formularzu,
pocztą – podpisany oryginał,
e-mailem – ale plik skargi musi być podpisany podpisem kwalifikowanym, zaufanym (profil zaufany) lub osobistym,
przez e-Doręczenia.

W skardze podaj swoje imię, nazwisko i adres, nazwę i adres pracodawcy oraz konkretnie opisz, co jest nie tak (np. „od marca nie dostaję wynagrodzenia za nadgodziny”, „pracuję na zleceniu, ale mam grafik i szefa jak etatowi”). Dołącz kopie dokumentów, jeśli je masz. Skargi pracownicze PIP rozpatruje bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca.

Czy szef się dowie, że to ty?

Nie musi. Dane osoby skarżącej są chronione i nie są ujawniane pracodawcy bez twojej pisemnej zgody. Inspektor nie może dać pracodawcy żadnej wskazówki, że kontrola jest skutkiem skargi. Skarga zupełnie anonimowa (bez imienia, nazwiska i adresu) to gorszy wybór – może w ogóle nie zostać rozpatrzona. Lepiej podpisać się i zastrzec, by nie ujawniać twoich danych.

⇑Nowe uprawnienia PIP od 8 lipca 2026 r.

Od 8 lipca 2026 r. obowiązuje reforma inspekcji pracy (ustawa z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 473). Dla pracowników najważniejsze zmiany to:

Decyzja o stosunku pracy – jeśli inspektor uzna, że zlecenie czy B2B jest w rzeczywistości etatem, wydaje polecenie zmiany umowy, a gdy firma go nie wykona, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy (albo skierować sprawę do sądu). Odwołanie do sądu pracy przysługuje w ciągu miesiąca i wstrzymuje wykonanie decyzji. Więcej w artykule Kto jest pracownikiem, a kto pracodawcą.
Kontrole zdalne – inspektor może żądać m.in. elektronicznych dokumentów, cyfrowych akt osobowych, transmisji online i składania wyjaśnień na odległość.
Dane z ZUS i skarbówki – ZUS i Krajowa Administracja Skarbowa przekazują PIP dane, dzięki którym kontrole mają przebiegać szybciej.
Wyższe kary – mandaty do 5000 zł (do 10 000 zł przy recydywie), grzywny sądowe od 2000 do 60 000 zł.
Okres przejściowy – firma, która do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie zamieni fikcyjne umowy cywilnoprawne na umowy o pracę, uniknie kary za to wykroczenie.

Pracodawcy mogą też prosić Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną (opłata 40 zł, termin do 30 dni) – to narzędzie dla firm, nie dla pracowników.

⇑Sanepid i społeczna inspekcja pracy

Państwowa Inspekcja Sanitarna (sanepid) kontroluje higienę pracy i warunki środowiska pracy – np. hałas, pyły czy substancje chemiczne. Państwowy inspektor sanitarny wydaje też decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej. Więcej w dziale Bezpieczeństwo i higiena pracy.

Społeczna inspekcja pracy działa wewnątrz zakładów pracy. To pracownicy wybrani przez załogę na społecznych inspektorów pracy, a jej działalnością kierują związki zawodowe. Pilnują warunków BHP i praw pracowniczych na miejscu i mogą zwrócić się o pomoc do PIP. Jeśli w twojej firmie jest społeczny inspektor, możesz zgłosić się najpierw do niego.

⇑Przykład i na co uważać

Ola pracuje na pół etatu w sklepie i od dwóch miesięcy dostaje pensję z opóźnieniem, a za nadgodziny wcale. Najpierw dzwoni na infolinię PIP, żeby upewnić się, co jej się należy, potem składa skargę z zastrzeżeniem, by jej danych nie ujawniać. Inspektor kontroluje sklep i nakazuje wypłatę zaległych kwot.

Skarga do PIP nie wstrzymuje terminów sądowych. Jeśli dostałeś wypowiedzenie lub zwolnienie dyscyplinarne, odwołanie do sądu pracy musisz złożyć w ciągu 21 dni – niezależnie od kontroli.
Roszczenia o pieniądze przedawniają się po 3 latach – zob. Przedawnienie roszczeń.
Gromadź dowody: grafiki, wiadomości, potwierdzenia przelewów, własną ewidencję godzin.

Adres i telefon swojego okręgowego inspektoratu pracy znajdziesz na stronie pip.gov.pl – tam też złożysz skargę.

Podstawa prawna: art. 18⁴ i 18⁵ Kodeksu pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1245) – Kodeks pracy w ISAP; ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (zmieniona ustawą z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 473); ustawa z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy; ustawa z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

⇑Źródła

Udostępnij