Masz pomysł na biznes i zastanawiasz się, czy działać samodzielnie, czy w spółce z kolegą? Porównujemy jednoosobową działalność, spółkę cywilną, jawną, spółkę z o.o. i prostą spółkę akcyjną – rejestrację, kapitał, odpowiedzialność za długi, podatki i księgowość w 2026 r. Na końcu podpowiadamy, co zwykle ma sens na studiach.
JDG to najprostsza forma i najczęstszy wybór studentów: freelancerów, korepetytorów, grafików, programistów na B2B. Wpis do CEIDG jest bezpłatny i możesz go złożyć online. Jeden wniosek CEIDG-1 załatwia też NIP, REGON, zgłoszenie do ZUS i wybór formy opodatkowania – krok po kroku opisujemy to w tekście o rejestracji firmy.
Minus: za zobowiązania firmy odpowiadasz całym swoim majątkiem. Plus: na start masz ulgi w ZUS – przez pierwsze 6 miesięcy możesz płacić tylko składkę zdrowotną, a przez kolejne 24 miesiące składki społeczne od obniżonej podstawy. Podatek wybierasz spośród skali (12% i 32%), podatku liniowego (19%) i ryczałtu – porównanie znajdziesz w poradniku o formach opodatkowania.
To umowa co najmniej dwóch osób, które razem prowadzą biznes. Wystarczy zwykła forma pisemna, bez notariusza. Sama spółka cywilna nie jest przedsiębiorcą – przedsiębiorcami są jej wspólnicy, którzy wpisują się do CEIDG. Spółka dostaje jednak własny NIP i REGON.
Najważniejsze: za długi spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem. Jeśli kolega zamówi sprzęt na fakturę spółki i nie zapłaci, wierzyciel może żądać całej kwoty od ciebie. Spółka cywilna nie płaci CIT – dochód rozliczają wspólnicy w swoim PIT. Każdy wspólnik płaci też własne składki ZUS, a z ulgi na start mogą skorzystać wszyscy lub niektórzy z nich.
Spółka jawna to spółka handlowa wpisywana do Krajowego Rejestru Sądowego – można ją zarejestrować online w portalu S24. Przepisy nie wymagają minimalnego kapitału. Wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki całym majątkiem, ale subsydiarnie: wierzyciel najpierw musi spróbować ściągnąć dług z majątku spółki, a dopiero potem od wspólników.
Gdy wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne, dochód opodatkowują wspólnicy w PIT. Podatnikiem CIT spółka jawna może stać się wtedy, gdy wśród wspólników są podmioty niebędące osobami fizycznymi (chyba że złoży informację CIT-15J). Dla dwóch studentów to raczej forma na później – gdy biznes rośnie i potrzebuje marki „spółki” bez kosztów pełnej księgowości.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością to osoba prawna wpisywana do KRS – też przez S24 albo na podstawie umowy u notariusza. Kapitał zakładowy musi wynosić co najmniej 5000 zł, a jeden udział – co najmniej 50 zł. Wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Uwaga: to nie znaczy „zero ryzyka” – członkowie zarządu mogą odpowiadać za długi spółki, gdy egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna.
Spółka płaci CIT: 19% albo 9% jako mały podatnik lub w roku rozpoczęcia działalności (przychody do równowartości 2 mln euro – limit przychodu za 2025 r. na 2026 r. to 8 517 000 zł). Może też wybrać estoński CIT (10% dla małych podatników i nowych firm, 20% dla pozostałych), płacony dopiero przy wypłacie zysku. Gdy wypłacasz sobie zysk, płacisz od niego jeszcze podatek jako wspólnik. Spółka z o.o. musi prowadzić pełną księgowość bez względu na wielkość przychodów, a jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom w ZUS jak osoba prowadząca działalność.
PSA można zakładać od 1 lipca 2021 r. i jest pomyślana m.in. dla startupów. Wystarczy kapitał akcyjny 1 zł, rejestracja jest możliwa przez S24, a akcje można objąć także za pracę lub usługi – np. programista, który buduje produkt, może dostać akcje za swój kod. Wystarczy jednoosobowy zarząd, a rada nadzorcza nie jest obowiązkowa.
Podobnie jak spółka z o.o., PSA płaci CIT i prowadzi pełną księgowość. Formę spółki kapitałowej wymagają też niektóre programy dla startupów, np. PARP-owskie Platformy startowe dla nowych pomysłów (po etapie inkubacji).
| Cecha | JDG | Spółka cywilna | Spółka jawna | Sp. z o.o. | PSA |
|---|---|---|---|---|---|
| Rejestr | CEIDG, bezpłatnie | wspólnicy w CEIDG, spółka ma NIP i REGON | KRS (m.in. przez S24) | KRS (S24 lub notariusz) | KRS (m.in. przez S24) |
| Kapitał | nie jest wymagany | nie jest wymagany | nie jest wymagany | min. 5000 zł | min. 1 zł |
| Odpowiedzialność za długi | właściciel, całym majątkiem | wspólnicy solidarnie, całym majątkiem | wspólnicy całym majątkiem, ale po spółce (subsydiarnie) | spółka; wspólnicy nie odpowiadają (zarząd – w określonych sytuacjach) | spółka; akcjonariusze co do zasady nie odpowiadają |
| Podatek dochodowy | PIT: skala, liniowy lub ryczałt | PIT wspólników | PIT wspólników (gdy są nimi tylko osoby fizyczne) | CIT 9% lub 19% albo estoński CIT; podatek od wypłaconego zysku | jak sp. z o.o. |
| Księgowość | księga przychodów i rozchodów albo ewidencja przychodów (ryczałt) | jak JDG | uproszczona do limitu przychodów, potem pełna | pełna księgowość zawsze | pełna księgowość zawsze |
Limit, od którego firma prowadzona przez osobę fizyczną albo spółkę osób fizycznych musi przejść na pełną księgowość w 2026 r., to 10 646 500 zł przychodów za 2025 r. – na starcie raczej cię nie dotyczy.
Jeśli o rodzaju działalności jeszcze nie zdecydowałeś, zacznij od tekstu o wyborze rodzaju działalności.
Przyjaźń to nie umowa. Nawet jeśli zakładacie spółkę cywilną, która nie wymaga notariusza, spiszcie dokładne zasady współpracy. Ustalcie przynajmniej:
Przy spółce z o.o. lub PSA warto poprosić prawnika o przejrzenie umowy – takie ustalenia trudno zmienić, gdy biznes już działa.
W razie wątpliwości co do podatków zapytaj Krajową Informację Skarbową, w sprawie składek – ZUS, a przy wyborze formy spółki warto skonsultować się z doradcą.
poleca:
