Skala, liniowy czy ryczałt? Od formy opodatkowania zależy nie tylko podatek, ale też składka zdrowotna i to, czy liczą się twoje koszty. Wyjaśniamy, jak działają wszystkie trzy formy w 2026 r., jakie stawki ryczałtu mają typowe studenckie działalności i kiedy firma musi płacić VAT.
Jednoosobowa firma w 2026 r. może rozliczać podatek dochodowy na jeden z trzech sposobów. Karty podatkowej nowi przedsiębiorcy już nie wybiorą – ta forma jest wygaszana i mogą ją kontynuować tylko ci, którzy już z niej korzystali.
Płacisz 12% od dochodu (przychód minus koszty) do 120 000 zł i 32% od nadwyżki. Kwota zmniejszająca podatek to 3600 zł, co odpowiada kwocie wolnej 30 000 zł. Możesz rozliczać się wspólnie z małżonkiem i korzystać z ulg. Składki zdrowotnej nie odliczysz. Skala obowiązuje automatycznie – jeśli niczego nie zgłosisz, rozliczasz się właśnie tak.
Płacisz 19% od dochodu bez względu na jego wysokość. Nie ma kwoty wolnej ani wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Zapłaconą składkę zdrowotną możesz w 2026 r. wrzucić w koszty lub odliczyć od dochodu – łącznie do 14 100 zł. Liniowego nie wybierzesz, jeśli świadczysz usługi dla obecnego lub byłego pracodawcy, odpowiadające temu, co w tym samym roku robiłeś dla niego na etacie.
Podatek liczysz od przychodu, a nie od dochodu – kosztów nie odliczasz. Za to stawki są niższe i zależą od rodzaju działalności. Od przychodu odejmujesz zapłacone składki społeczne i 50% zapłaconej składki zdrowotnej. Ryczałtu nie wybierzesz m.in. wtedy, gdy świadczysz usługi dla byłego lub obecnego pracodawcy, które wykonywałeś na etacie w tym lub poprzednim roku.
| Działalność (przykłady) | Stawka ryczałtu |
|---|---|
| Handel, np. sklep internetowy | 3% |
| Działalność wytwórcza (produkcja), roboty budowlane | 5,5% |
| Edukacja, np. korepetycje; usługi, dla których nie przewidziano innej stawki | 8,5% |
| Najem, zakwaterowanie | 8,5% do 100 000 zł przychodu, 12,5% od nadwyżki |
| Usługi informatyczne: oprogramowanie, doradztwo w zakresie sprzętu komputerowego, zarządzanie siecią | 12% |
| Specjalistyczne projektowanie, usługi architektoniczne i inżynierskie, opieka zdrowotna | 14% |
| Usługi reklamowe, fotograficzne, kulturalne i rozrywkowe | 15% |
| Wolne zawody | 17% |
Uwaga: 12% nie dotyczy wszystkiego, co „związane z komputerem”, a 8,5% – wszystkich usług. O stawce decyduje klasyfikacja konkretnej usługi (PKWiU). Projektowanie graficzne czy UX często trafia do specjalistycznego projektowania (14%), ale bywa różnie. Jeśli nie masz pewności, zapytaj Krajową Informację Skarbową albo wystąp o interpretację indywidualną.
Forma opodatkowania zmienia też składkę zdrowotną. W 2026 r. na skali wynosi 9% dochodu, na liniowym 4,9% dochodu – w obu przypadkach co najmniej 432,54 zł miesięcznie. Na ryczałcie płacisz stałą kwotę: 498,35 zł przy rocznym przychodzie do 60 000 zł, 830,58 zł do 300 000 zł i 1495,04 zł powyżej. Szczegóły – w tekście o składkach ZUS przedsiębiorcy.
| Cecha | Skala podatkowa | Podatek liniowy | Ryczałt |
|---|---|---|---|
| Od czego liczysz podatek | dochód | dochód | przychód |
| Stawka | 12% i 32% powyżej 120 000 zł | 19% | 3–17% zależnie od działalności |
| Kwota wolna | 30 000 zł | brak | brak |
| Koszty | tak | tak | nie |
| Składka zdrowotna 2026 | 9% dochodu, min. 432,54 zł | 4,9% dochodu, min. 432,54 zł | 498,35 / 830,58 / 1495,04 zł |
| Odliczenie zdrowotnej | nie | do 14 100 zł rocznie | 50% od przychodu |
| Wspólne rozliczenie z małżonkiem | tak | nie | nie |
| Zeznanie roczne | PIT-36 | PIT-36L | PIT-28 |
Przykład (uproszczony, stan prawny 2026 r.): prowadzisz firmę przez cały 2026 r., masz 6000 zł przychodu i 500 zł kosztów miesięcznie (rocznie 72 000 zł przychodu i 6000 zł kosztów). Płacisz preferencyjny ZUS bez chorobowej – 420,86 zł miesięcznie, czyli 5050,32 zł rocznie, które odliczasz od dochodu lub przychodu. Pomijamy inne ulgi, wspólne rozliczenie i zaliczki; podstawę i podatek zaokrąglamy do pełnych złotych.
| Rok 2026 | Skala | Liniowy | Ryczałt 8,5% (np. korepetycje) | Ryczałt 12% (usługi IT) |
|---|---|---|---|---|
| Podstawa opodatkowania | 60 950 zł | 55 759 zł | 61 966 zł | 61 966 zł |
| Podatek za rok | 3714 zł | 10 594 zł | 5267 zł | 7436 zł |
| Składka zdrowotna za rok | 5485,44 zł | 5190,48 zł | 9966,96 zł | 9966,96 zł |
| Podatek + zdrowotna | 9199,44 zł | 15 784,48 zł | 15 233,96 zł | 17 402,96 zł |
Skąd te liczby? Dochód to 72 000 − 6000 − 5050,32 = 60 949,68 zł. Na skali podatek to 12% minus 3600 zł, a zdrowotna 9% z miesięcznego dochodu 5079,14 zł, czyli 457,12 zł. Na liniowym 4,9% dochodu daje 248,88 zł, więc płacisz minimum 432,54 zł, które odliczasz od dochodu. Na ryczałcie przychód po odjęciu składek społecznych (66 949,68 zł) przekracza 60 000 zł, więc zdrowotna wynosi 830,58 zł miesięcznie; od przychodu odejmujesz składki społeczne i połowę zdrowotnej.
W tym przykładzie najtaniej wychodzi skala, bo działa kwota wolna, a dochód nie zbliża się do progu 120 000 zł. Przy innych liczbach wynik może być zupełnie inny – np. przy przychodzie poniżej progu 60 000 zł ryczałt ma niższą zdrowotną. Policz swój przypadek albo poproś o to księgowego.
Jeśli zarabiasz niewiele, sprawdź, czy nie wystarczy ci działalność nierejestrowana. Nie płacisz z niej ZUS ani składki zdrowotnej, a przychód (w 2026 r. do 10 813,50 zł należnego w kwartale) rozliczasz w PIT-36 według skali, bez zaliczek. Gdy decydujesz się na firmę, zobacz też, jak obniżyć ZUS dzięki uldze na start i preferencyjnym składkom.
Od 1 stycznia 2026 r. możesz nie płacić VAT, dopóki wartość twojej sprzedaży w roku nie przekroczy 240 000 zł. Jeśli zaczynasz działalność w trakcie roku, limit liczysz proporcjonalnie do okresu działalności. Zwolnienie tracisz od transakcji, którą przekroczysz limit. Możesz też zarejestrować się do VAT dobrowolnie – czasem opłaca się to przy klientach firmowych.
Niektórzy muszą płacić VAT od pierwszej złotówki, niezależnie od obrotów. Dotyczy to m.in. usług prawniczych, usług w zakresie doradztwa (może to dotyczyć także części usług IT), usług jubilerskich i windykacyjnych, a także sprzedaży na odległość niektórych towarów, m.in. elektroniki, sprzętu AGD, kosmetyków i części samochodowych – ważne, jeśli planujesz sklep internetowy.
Faktury: od 1 kwietnia 2026 r. firmy – także zwolnione z VAT – mają obowiązek wystawiania faktur w KSeF. Do końca 2026 r. możesz wystawiać faktury poza KSeF, jeśli sprzedaż udokumentowana fakturami nie przekracza 10 000 zł brutto w miesiącu. Faktury dla konsumentów nie muszą trafiać do KSeF.
To ogólna informacja, a nie porada podatkowa. W razie wątpliwości zadzwoń do Krajowej Informacji Skarbowej albo skonsultuj się z doradcą podatkowym.
poleca:
