Pierwsza praca w trakcie studiów to zwykle kawiarnia, sklep, infolinia albo biuro na pół etatu. Mało kto czyta wtedy przepisy, a warto, bo przed 26. urodzinami student ma w systemie dwie wyraźne korzyści: zwolnienie ze składek ZUS przy umowie zlecenia i ulgę podatkową dla młodych. Obie mają jednak swoje warunki i granice, o których łatwo zapomnieć przy podpisywaniu umowy — a na końcu możesz sprawdzić, jak świadomie podchodzisz do własnej pierwszej umowy.
Przy pierwszej umowie studenci często wrzucają wszystko do jednego worka i mówią po prostu, że „do 26 lat się nie płaci”. Tymczasem chodzi o dwa osobne mechanizmy. Pierwszy dotyczy ubezpieczeń w ZUS i działa tylko przy umowie zlecenia. Drugi to podatek dochodowy, czyli ulga dla młodych, która obejmuje zarówno zlecenie, jak i umowę o pracę. Każdy z nich ma inne warunki, więc dobrze rozumieć je oddzielnie.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w swoich wyjaśnieniach o umowach cywilnoprawnych przypomina, że zleceniobiorca co do zasady podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu, a chorobowe jest dobrowolne. Wyjątek dotyczy uczniów i studentów: ZUS wprost zapowiada, że nie obejmie ubezpieczeniami osoby, która jest uczniem lub studentem i nie skończyła 26 lat. Opisuje to strona o umowach zlecenia i umowach o dzieło.
W praktyce oznacza to, że z wynagrodzenia na zleceniu nie są potrącane składki, więc „na rękę” zostaje więcej. Trzeba jednak spełnić oba warunki jednocześnie: mieć status ucznia lub studenta i nie mieć jeszcze ukończonych 26 lat.
ZUS zwraca uwagę na sytuację, która potrafi zaskoczyć. Jeśli ktoś wykonuje umowę zlecenia dla firmy, w której jednocześnie jest zatrudniony na umowę o pracę, dla celów ubezpieczeń traktowany jest jak pracownik. Wtedy obejmują go obowiązkowo ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne. Status studenta nie zmienia tego rozstrzygnięcia.
Zwolnienie ze składek nie dotyczy umowy o pracę. Na stronie o zbiegu tytułów do ubezpieczeń ZUS wyjaśnia, że przy umowie o pracę ubezpieczenia społeczne są obowiązkowe. Jeśli ktoś ma etat z zagwarantowanym co najmniej minimalnym wynagrodzeniem, a obok wykonuje zlecenie, obowiązkowe są ubezpieczenia tylko ze stosunku pracy. Gdy etat nie gwarantuje minimalnego wynagrodzenia, składki są obowiązkowe z obu tytułów.
Niższa kwota „na rękę” nie oznacza jednak straty wprost: składki z etatu to pełne ubezpieczenia, w tym chorobowe i emerytalne. To rachunek, który każdy robi sam.
Drugi mechanizm opisuje portal Ministerstwa Finansów w artykule Ulga dla młodych PIT. Przysługuje ona osobom, które mają mniej niż 26 lat, i polega na zwolnieniu z podatku dochodowego przychodów z określonych źródeł. Tu status studenta nie ma znaczenia – liczy się wiek i rodzaj umowy.
Ulga obejmuje między innymi przychody z:
Zwolnienie działa niezależnie od liczby umów i liczby płatników. Portal zaznacza też, że ulga nie obejmuje umów o zarządzanie przedsiębiorstwem ani kontraktów menedżerskich, a także przychodów opodatkowanych ryczałtem, na przykład drobnego zlecenia na 200 zł objętego podatkiem zryczałtowanym.
Według strony podatki.gov.pl (data aktualizacji: 24 czerwca 2026 r., odczyt we wrześniu 2026 r.) zwolnieniu podlegają przychody do 85 528 zł w roku podatkowym. To łączny limit dla trzech ulg: dla młodych, dla rodzin 4+ i na powrót. Nadwyżka jest opodatkowana według skali podatkowej, a portal podaje, że po przekroczeniu progu pracodawca najpierw stosuje do zaliczki stawkę 12 proc. Przy dochodach ponad limit zastosowanie ma kwota wolna od podatku, którą strona określa na 30 000 zł.
Do skorzystania z ulgi nie trzeba żadnych dokumentów. Prawo do zwolnienia wynika z wieku i rodzaju przychodu, a płatnik, na przykład pracodawca, co do zasady sam stosuje ulgę w trakcie roku. Kto woli, żeby zaliczki były pobierane normalnie, może złożyć płatnikowi wniosek o ich obliczanie bez zwolnienia. Jeśli ulga nie była stosowana w trakcie roku, można ją uwzględnić w zeznaniu rocznym.
Same przychody w całości objęte ulgą nie oznaczają obowiązku składania zeznania. Obowiązek pojawia się na przykład przy innych przychodach opodatkowanych według skali albo przy ubieganiu się o zwrot nadpłaty. Zwolnione przychody wpisuje się wtedy w części D formularza PIT-37 lub PIT-36.
Ulga dla młodych dotyczy podatku, a nie ubezpieczeń. Portal podatki.gov.pl opisuje przypadek 25-latka, którego przychody ze zlecenia w całości korzystają z ulgi, a mimo to odprowadzane są od nich składki. Tak bywa na przykład u osoby, która nie jest już studentem. Składek od przychodu zwolnionego nie odlicza się potem od dochodu.
Student przed 26. urodzinami może skorzystać z dwóch udogodnień. Na umowie zlecenia nie płaci składek ZUS, o ile jest uczniem lub studentem i nie pracuje równolegle na etacie u tego samego zleceniodawcy. Niezależnie od statusu studenta, na zleceniu i na umowie o pracę działa ulga dla młodych, która zwalnia z PIT przychody do rocznego limitu. Przy pierwszej umowie warto sprawdzić, jaki to typ kontraktu, kto jest zleceniodawcą i czy w danym roku nie zbliżamy się do progu zwolnienia.
Tekst powstał na podstawie informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zus.pl) oraz portalu podatki.gov.pl Ministerstwa Finansów, według stanu z września 2026 r.
5 pytań · minuta
poleca:
