Wielka Brytania – umowa o pracę

W Wielkiej Brytanii umowa o pracę (employment contract) powstaje w chwili, gdy przyjmujesz ofertę pracy – nie musi być spisana. Na piśmie musisz za to dostać od pracodawcy written statement of employment particulars, czyli pisemną informację o warunkach zatrudnienia, najpóźniej pierwszego dnia pracy. Opis dotyczy Anglii, Szkocji i Walii.

• Umowa na piśmie: nie jest obowiązkowa, ale pisemne warunki zatrudnienia dostajesz najpóźniej w pierwszym dniu pracy.
• Okres próbny: jego długość i warunki muszą być w pisemnej informacji; GOV.UK nie podaje ustawowego maksimum.
• Wypowiedzenie: po miesiącu pracy co najmniej tydzień; pracodawca daje tydzień za każdy rok stażu, maks. 12 tygodni.
• Formy zatrudnienia: umowa na czas nieokreślony, fixed-term (na czas określony), zero-hours (na wezwanie), praca przez agencję.

Rodzaje umów o pracę w Wielkiej Brytanii

Brytyjskie prawo rozróżnia employee (pracownik na umowie o pracę) i worker (osoba, która osobiście wykonuje pracę za wynagrodzeniem, np. dorywczo). Obie grupy mają płacę minimalną, płatny urlop i przerwy. Tylko employee ma zwykle prawo do minimalnego okresu wypowiedzenia, ochrony przed niesłusznym zwolnieniem (unfair dismissal) i odprawy.

• Full-time i part-time – pełen etat albo część etatu. Na części etatu nie możesz być traktowany gorzej niż osoby na pełnym etacie.
• Fixed-term contract – umowa na czas określony: kończy się w ustalonym dniu albo po wykonaniu konkretnego zadania, np. projektu. Tak bywa też przy pracy sezonowej do 6 miesięcy. Po 4 latach na kolejnych umowach terminowych stajesz się automatycznie pracownikiem na czas nieokreślony, chyba że pracodawca ma uzasadniony powód biznesowy.
• Zero-hours contract – umowa „na wezwanie”: pracodawca nie musi dawać ci godzin, a ty nie musisz przyjmować pracy. Masz prawo do płacy minimalnej i ustawowego urlopu. Zapis zakazujący pracy u innych pracodawców jest nieważny – możesz go zignorować.
• Agency work – praca przez agencję: masz umowę z agencją, a pracujesz tymczasowo u jej klienta (hirer). Od pierwszego dnia masz prawa workera, a po 12 tygodniach u tego samego klienta – taką samą płacę jak stały pracownik na tym samym stanowisku.

Co musi być w umowie

Każdy employee i worker musi dostać written statement of employment particulars – pisemną informację o warunkach zatrudnienia. Główną część (principal statement) dostajesz najpóźniej pierwszego dnia pracy, resztę (wider written statement) – w ciągu 2 miesięcy. O każdej zmianie pracodawca musi cię poinformować w ciągu miesiąca.

W principal statement muszą być m.in.:

• nazwa pracodawcy, twoje imię i nazwisko, stanowisko lub opis pracy i data rozpoczęcia;
• wysokość wynagrodzenia i jak często jest wypłacane;
• godziny i dni pracy, czy mogą się zmieniać, czy obejmują niedziele, noce i nadgodziny;
• wymiar urlopu i informacja, czy obejmuje bank holidays (dni świąteczne);
• miejsce pracy i data końca umowy, jeśli jest na czas określony;
• długość i warunki okresu próbnego;
• inne świadczenia i obowiązkowe szkolenia.

Od pierwszego dnia musisz mieć też dostęp (np. w intranecie) do zasad dotyczących chorobowego, płatnych urlopów i okresów wypowiedzenia.

Okres próbny i wypowiedzenie

Okres próbny (probation) – jego długość i warunki muszą być wpisane do pisemnej informacji o zatrudnieniu. GOV.UK nie podaje ustawowego maksimum – decyduje umowa.

Wypowiedzenie przez pracodawcę – obowiązuje dłuższy z dwóch okresów: ten z umowy albo ustawowy. Minimum ustawowe:

• od miesiąca do 2 lat pracy – co najmniej 1 tydzień;
• od 2 do 12 lat – 1 tydzień za każdy rok pracy;
• 12 lat i więcej – 12 tygodni.

Jeśli umowa ma klauzulę payment in lieu of notice, pracodawca może zakończyć współpracę od razu i wypłacić ci pensję za okres wypowiedzenia.

Wypowiedzenie przez ciebie – po miesiącu pracy wystarczy 1 tydzień, chyba że umowa przewiduje dłużej.

Umowa na czas określony kończy się automatycznie w ustalonym dniu, bez wypowiedzenia. Wcześniejsze rozwiązanie wymaga wypowiedzenia.

Odprawa (statutory redundancy pay) należy się pracownikowi (employee) zwolnionemu z powodu likwidacji stanowiska po co najmniej 2 latach pracy u tego pracodawcy. Za każdy pełny rok pracy dostajesz: pół tygodniówki za lata przed ukończeniem 22 lat, tygodniówkę za lata od 22 do 40 roku życia i półtorej tygodniówki za lata od 41 roku życia. Liczy się maks. 20 lat. Przy zwolnieniach od 6 kwietnia 2026 tygodniówka do obliczeń jest ograniczona do 751 £, a cała odprawa – do 22 530 £.

Niewykorzystany urlop – przy odejściu pracodawca musi zapłacić za niewykorzystany urlop ustawowy, nawet przy zwolnieniu dyscyplinarnym. Zaległy urlop możesz też wykorzystać w okresie wypowiedzenia.

Zobacz też: Zarobki i płaca minimalna w Wielkiej Brytanii · Czas pracy w Wielkiej Brytanii · Urlop i święta w Wielkiej Brytanii · Praca w Wielkiej Brytanii – gdzie szukać, zarobki i pierwsze kroki

Źródła

• GOV.UK – umowy o pracę i warunki zatrudnienia
• GOV.UK – pisemna informacja o warunkach zatrudnienia (written statement)
• GOV.UK – status workera i jego prawa
• GOV.UK – umowy zero-hours
• GOV.UK – umowy na czas określony
• GOV.UK – przedłużanie i kończenie umowy na czas określony
• GOV.UK – prawa pracownika agencyjnego
• GOV.UK – ustawowe okresy wypowiedzenia
• GOV.UK – odprawa przy zwolnieniu (redundancy pay)
• GOV.UK – urlop przy odejściu z pracy

Stan na 19.10.2026. Kwoty i przepisy zmieniają się zwykle od 1 stycznia albo w połowie roku – przed decyzją sprawdź je u źródła.